Anti-Money Laundering (w skrócie AML) jest zbiorem procedur oraz regulacji prawnych mających na celu przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Głównym celem jest ochrona przed przepływem i wykorzystywaniem pieniędzy pozyskiwanych z nielegalnych źródeł, a także utrudnienie oszustw podatkowych poprzez identyfikowanie, monitorowanie oraz zapobieganie nielegalnych działań finansowych. W Polsce podstawowym aktem prawnym regulującym tę problematykę jest ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, wdrażająca unijne regulacje AML/CFT, w tym rozwiązania wynikające z kolejnych dyrektyw Unii Europejskiej.
Czym jest pranie pieniędzy?
Pranie pieniędzy to wszelkie działania mające na celu ukrycie lub zamaskowanie pochodzenia środków finansowych uzyskanych z działalności przestępczej oraz wprowadzenie ich do legalnego obrotu gospodarczego. Polega na wprowadzaniu pieniędzy do obrotu przy jednoczesnym zacieraniu śladów ich pochodzenia. W ujęciu prawnym dotyczy ono korzyści majątkowych pochodzących z czynów zabronionych. Pozyskane w ten sposób środki są następnie wprowadzane do obrotu gospodarczego w sposób mający nie wzbudzać podejrzeń ze strony organów państwowych.
Równolegle z rozwojem technologicznym przestępcy opracowują coraz bardziej kreatywne metody prania pieniędzy. Najpopularniejsze znane metody prania pieniędzy to między innymi:
- dokonywanie wielu drobnych transakcji w celu ukrycia ich źródła pochodzenia,
- wykorzystywanie transakcji na rynku nieruchomości do utrudnienia ustalenia rzeczywistego pochodzenia środków finansowych,
- kupowanie antyków lub dzieł sztuki przy użyciu płatności gotówkowych, a następnie sprzedawanie ich na rynku wtórnym,
- dokonywanie wielu transakcji gotówkowych w kasynach i zakładach hazardowych,
- tworzenie fałszywych umów handlowych i faktur sugerujących przeprowadzenie legalnych transakcji handlowych,
- wykorzystywanie złożonych transakcji internetowych, międzynarodowych struktur gospodarczych lub wybranych aktywów cyfrowych w celu utrudnienia identyfikacji rzeczywistych uczestników transakcji.
Przeczytaj Kupno mieszkania – co warto wiedzieć?
Czego dotyczy ustawa AML w Polsce?
W Polsce kwestie dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu reguluje ustawa z dnia 1 marca 2018 roku (Dz. U. 2018 poz. 723 z późn. zm.). Przepisy w niej zawarte określają między innymi warunki wykonywania działalności gospodarczej przez wybrane instytucje. Jej główne cele to ochrona systemu finansowego przed nadużyciami, a także zapewnienie skutecznego ścigania oraz karania osób zaangażowanych we wszelkie działania związane z praniem nielegalnie pozyskanych środków finansowych.
Polski system AML obejmuje zarówno instytucje obowiązane, jak i organy odpowiedzialne za nadzór, analizę oraz ściganie przestępstw związanych z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu.
Najważniejsze instytucje w Polsce objęte obowiązkiem przeciwdziałania praniu pieniędzy to:
- instytucje z sektora finansowego np. banki, (SKOK) spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, zakłady ubezpieczeń, krajowe instytucje płatnicze,
- Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF), pełniący funkcję centralnego organu odpowiedzialnego za analizę i przeciwdziałanie praniu pieniędzy,
- prokuratura, Policja, Centralne Biuro Śledcze Policji (CBŚP) oraz inne organy ścigania,
- instytucje obowiązane z sektorów niefinansowych, w tym pośrednicy nieruchomości, notariusze czy określone podmioty świadczące usługi prawne i księgowe.
Jakie ograniczenia występują dla AML w kontekście międzynarodowym?
Całkowite wyeliminowanie zjawiska prania pieniędzy wydaje się niemożliwe. Podmioty uczestniczące w tym procederze, tworzą zorganizowane grupy przestępcze, których działalność obejmuje najczęściej wiele krajów jednocześnie. Międzynarodowy charakter stanowi wyzwanie ze względu na różnice w systemach prawnych, odmiennych regulacjach oraz różnych systemach nadzoru. Przestępcy mają również dostęp do najlepszych prawników, są zatem na bieżąco z przepisami i mogą wykorzystywać luki prawne.
Ograniczenia w zakresie globalnej walki ze zjawiskiem prania pieniędzy to przede wszystkim:
- nieustanny rozwój nowych technologii,
- międzynarodowy zakres działalności,
- różnice pomiędzy krajowymi systemami AML, pomimo postępującej harmonizacji przepisów na poziomie Unii Europejskiej,
- ograniczenia w wymianie informacji pomiędzy państwami oraz instytucjami.
Jakie obowiązki wynikają z ustawy AML?
Ustawa AML nakłada szereg obowiązków z zakresu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, są to między innymi:
- obowiązek przygotowania wewnętrznej dokumentacji AML, w szczególności oceny ryzyka oraz wewnętrznej procedury AML,
- obowiązki związane z koniecznością identyfikacji i weryfikacji kontrahentów,
- obowiązek zapewnienia pracownikom wykonującym zadania związane z AML odpowiednich szkoleń oraz aktualizowania ich wiedzy w tym zakresie,
- obowiązki związane z koniecznością raportowania do organów właściwych w sprawach AML.
Zobacz też Mieszkanie z rynku wtórnego czy pierwotnego?
Jakie podmioty są objęte ustawą AML?
Regulacje dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu kojarzą się zazwyczaj z obowiązkami nakładanymi na branżę finansową czy hazardową. Przedsiębiorcy działający w wymienionych branżach stanowią bowiem główną grupę podmiotów zaliczanych do katalogu tzw. instytucji obowiązanych. Ustawodawca nakłada obowiązki AML między innymi na:
- banki i Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe (tzw. SKOK),
- instytucje pożyczkowe,
- instytucje płatnicze i krajowe instytucje pieniądza elektronicznego,
- firmy inwestycyjne,
- banki powiernicze,
- pośredników w obrocie nieruchomościami (w określonych przypadkach również pośredników uczestniczących w zawieraniu umów najmu lub dzierżawy),
- zagraniczne osoby prawne prowadzące działalność maklerską,
- spółki prowadzące rynek regulowany,
- fundusze inwestycyjne,
- zakłady ubezpieczeń i pośredników ubezpieczeniowych,
- kantory tradycyjne i internetowe,
- podmioty prowadzące działalność hazardową,
- notariuszy,
- podmioty świadczące określone usługi prawne i księgowe,
- podmioty prowadzące działalność w zakresie walut wirtualnych, w przypadkach przewidzianych przez przepisy.
Transakcje gotówkowe w świetle ustawy AML
Przepisy AML przewidują szczególne obowiązki w odniesieniu do przedsiębiorców przyjmujących lub dokonujących płatności gotówkowych o równowartości co najmniej 10 000 euro, również wtedy, gdy transakcja została podzielona na kilka powiązanych operacji.
Dokonanie takiej transakcji może skutkować powstaniem obowiązków związanych z identyfikacją i weryfikacją klienta oraz oceną ryzyka. Katalog instytucji obowiązanych ma charakter zamknięty, jednak użyte przez ustawodawcę określenia mogą budzić u przedsiębiorców wątpliwości interpretacyjne dotyczące możliwości zakwalifikowania ich do wspomnianego katalogu.
W związku z powyższym każdy przedsiębiorca, w szczególności będący częścią większej grupy kapitałowej, powinien zweryfikować zakres prowadzonej działalności i świadczonych usług. W przypadku spełnienia przesłanek zawartych w ustawie AML należy niezwłocznie wdrożyć obowiązki z niej wynikające.
Dowiedz się Czym zajmuje się notariusz i ile kosztuje?
Jak ustawa AML wpływa na rynek nieruchomości?
Dyrektywa AML oraz wdrażająca ją w Polsce ustawa obejmuje obok sektora finansowego także pośredników w obrocie nieruchomościami. Ważne zatem, aby mieć świadomość, iż prowadzenie działalności w zakresie kupna i sprzedaży nieruchomości wiąże się z obowiązkiem weryfikacji transakcji zgodnie z AML.
Obowiązki wynikające z przepisów AML mogą dotyczyć również podmiotów działających na rynku nieruchomości w modelach inwestycyjnych, takich jak skup mieszkań. W przypadku tego rodzaju transakcji szczególne znaczenie ma prawidłowa identyfikacja stron umowy, analiza źródła pochodzenia środków finansowych oraz ocena ryzyka związanego z daną operacją.
Również pośrednicy świadczący usługi zmierzające do zawarcia umowy najmu lub dzierżawy (jeżeli miesięczny czynsz wynosi co najmniej równowartość 10 000 euro) mają obowiązek wdrażania procedur AML. W stosunku do kontrahentów będących podmiotami prawnymi należy przede wszystkim określić beneficjentów rzeczywistych, a także zidentyfikować miejsce rejestracji siedziby.
Szczególnej staranności wymagają także transakcje obejmujące skup udziałów w nieruchomościach, ponieważ często wiążą się one ze skomplikowaną strukturą własnościową lub udziałem kilku współwłaścicieli. W takich sytuacjach instytucje obowiązane powinny dokładnie zweryfikować uczestników transakcji oraz ustalić beneficjentów rzeczywistych zgodnie z wymogami ustawy AML.
Notariusze, jako instytucje obowiązane w rozumieniu ustawy AML, są zobowiązani do stosowania środków bezpieczeństwa finansowego. Obejmuje to między innymi identyfikację klientów, ustalanie beneficjentów rzeczywistych, ocenę ryzyka oraz pozyskiwanie informacji dotyczących charakteru i celu transakcji. W praktyce kancelarie notarialne mogą wykorzystywać w tym celu formularze i oświadczenia przygotowane na potrzeby realizacji obowiązków ustawowych.
Najważniejsze informacje o AML
Proceder prania pieniędzy jest niewątpliwie trudny do wyeliminowania. Wpływa na to przede wszystkim globalny obszar działalności grup przestępczych, nieefektywny przepływ informacji między krajami, a także rozwój technologiczny. Ustawa AML oraz wiążące się z nią restrykcje stanowią dla przestępców barierę, jednak przepisy prawa nie zawsze stanowią skuteczne narzędzie do zaprzestania nielegalnych procederów. Jak wspomniano wcześniej, ogromny kapitał jakim dysponują grupy przestępcze, pozwala na dostęp do usług najlepszych prawników. To z kolei umożliwia wykorzystywanie luk w prawie i poszerzanie skali działalności. W kontekście uczciwych firm, również z branży nieruchomości, restrykcje związane z AML oznaczają dodatkowe obowiązki i formalności biurowe. Niespełnienie wymogów może wiązać się natomiast z karami. Również wciąż postępujące ograniczenia w obrocie gotówkowym stanowią uniemożliwienie dokonywania dowolnego wyboru formy płatności. Wszelkie restrykcje są tłumaczone walką z szarą strefą, jednak najbardziej uderzają w uczciwych przedsiębiorców oraz zwykłych obywateli.
